Þetta ljóð Guðmundar Inga Kristjánssonar frá Kirkjubóli í Önundarfirði Stigið á Ísland segir margt um hvernig bregðast eigi við vandkvæðum. Guðmundur Ingi var kallaður Sólarskáldið enda gaf hann öllum ljóðabókum sínum nafn eftir sólinni. Hann dó fyrir örfáum árum. Fyrir 120 árum, þegar foreldar Guðmundar Inga voru að alast upp árið 1889, voru erfiðir tímar á Íslandi. Þá var Ísland fátæk nýlenda, hallæri vegna frosta og kulda og mikill fólksflótti til Vesturheims. Á þessum erfiðleikum unnu forfeður okkar og þetta var þyngri raun en er nú á tímum. Þá var það náttúran sem olli okkur tjóni og ekki tjáir að deila við hana.

Þið, kæru útskriftarnemar, eruð með besta vopnið til að vinna bug á erfiðleikum. Þetta vopn er menntun og í dag fengu þið áþreifanlegan vitnisburð um vinnu ykkar. Menntunin verður aldrei tekin frá ykkur en það er hægt að taka allt annað. Nýtið menntunina, látið hana vinna fyrir ykkur og þjóð ykkar. Þið hafið fyrst og fremst skyldur gagnvart sjálfum ykkur, fjölskyldum ykkar og þjóð ykkar. Ekki bregðast.

Margir brugðust á undanförunum árum, ekki aðeins sjálfum sér heldur þjóðinni, samborgurum sínum. Margir létu græðgi, fávisku og vanhæfi ráða för til ómælds tjóns fyrir þjóðina og bera ábyrgð á miklum fjárhagslegum byrðum, sálarvanda og verri framtíð fyrir börn þessa lands, þar með talið framtíð ykkar barna. Þið eruð þolendur. Ég bið ykkur að láta þá sæta ábyrgð sem eiga það skilið. Það tekur nokkur ár en afleiðingarnar, sem þið og börn ykkar glímið við, m.a. í lakari lífskjörum, munu vara í áratugi.

Háskólinn á Bifröst hefur einnig glímt við afleiðingar hrunsins þannig að við seldum stærstan hluta fasteigna skólans til Nýsis fyrir 2 árum en það var liður í endurfjármögnun. Nýsir lenti í miklum rekstrarvanda og gat ekki staðið við allt sem því félagi bar gagnvart okkur. Það var ágreiningur milli aðila en málið var leyst í lok þessarar viku á farsælan hátt fyrir skólann með því að við keyptum eignirnar aftur. Þannig höfum við aftur fullt eignarhald á húsnæðinu en við höfðum áður keypt allar nemendaíbúðir í Hamragörðum af Loftorku. Nú getum við haldið áfram áætlun okkar um að lækka leigu hér á svæðinu enn frekar.

Ein af leiðunum út úr núverandi vanda og snýr að okkur á Bifröst er að stokka upp háskólastigið. Tvær nefndir, önnur með erlenda sérfræðinga, hin innlenda, hafa skilað álitum. Þar er lögð áhersla á að jafnræðis sé gætt af opinberri hálfu í fjármögnun háskóla en það hefur ekki verið. Það hefur hallað á skóla eins og Bifröst i samanburði við ríkisháskólana fjóra.

Það sem mesta athygli hefur vakið af tillögum nefndanna er að fækka háskólum niður í 2 eða 3. Þetta eru róttækar hugmyndir og ég styð þær. Þær munu leiða til akademísks ávinnings á sviði kennslu og rannsókna og þær munu leiða til sparnaðar í rekstri. Erlenda nefndin leggur sérstaka áherslu á mikilvægi öflugra háskólaþorpa á landsbyggðinni og hér er m.a. átt við Bifröst. Háskólarnir tveir í Borgarfirði, Háskólinn á Bifröst og Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri eru hér lífæð og áhrifin ná langt út fyrir þetta svæði. Sama gildir um háskólana á Akureyri og á Hólum.

Við á Bifröst höfum undanfarna mánuði kannað hvort flötur sé á nánari samvinnu við Listaháskólann og Háskólann í Reykjavík. Ekkert áþreifanlegt hefur komið út úr því en þessar tvær nýju skýrslur gefa hugmyndinni um samstarf byr í seglin.

Ég er þeirrar skoðunar að Háskólinn á Bifröst, Listaháskólinn og Háskólinn í Reykjavík eigi að kanna alvarlega og með formlegum hætti hvort stofna eigi nýjan háskóla sem byggir á þremur stoðum, þ.e. listum og heimspeki, viðskiptum og lögfræði og tækni og verkfræði. Með þessu væri stofnaður háskóli hinna skapandi atvinnugreina og háskóli 21. aldarinnar þar sem öflug starfsemi væri á Bifröst og á höfuðborgarsvæðinu og víða um land. Núverandi þrír skólar legðu sitt í hinn nýja skóla. Þessi leið var m.a. farin í Finnlandi með góðum árangri. Háskólinn á Bifröst er öflugur félagsvísindaskóli með kennslufræði sem tekur mjög mið af þörfum atvinnulífsins, Listaháskólinn er með alhliða listmenntun og Háskólinn í Reykjavík er þegar öflugasti tækni- og verkfræðiháskóli landsins. Þessi hugmynd nær langt fram yfir alla kreppu. Menntun mun koma okkur út úr þessari kreppu og við skulum því tala þeirri röddu hvar sem við erum.

Við megum þó ekki gleyma því að breytingarnar hérlendis frá miðjum október, hruninu, og til dagsins í dags eru mestu breytingar sem hafa átt sér stað á svo skömmum tíma á Íslandi frá því að sögur hófust. Einu undantekningarnar eru náttúruhamfarir og drepsóttir fyrri tíma. Þið, útskriftarnemar og aðrir gestir, eruð því að upplifa einstaka tíma sem þið skulið læra af. Þessi tími kemur vonandi aldrei aftur.

Þótt samtíminn sé erfiður þá er framtíðin björt. Við skulum einnig hafa í huga þá tíma sem Guðmundur Ingi Sólarskáldið og forfeður okkar lifðu. Þeir lyftu Grettistaki þegar mest þurfti á því að halda og lögðu grunn að samfélagi okkar. Nú er þörf að svipuðu átaki og það er á ykkar ábyrgð að standa fyrir því.

Eitt elsta spakmæli mannsins „Maður er manns gaman“ er ekki einungis í Hávamálum heldur víða í speki annarra þjóða. Farið út lífið í dag með þá visku að einmitt með samskiptum við aðra eruð þið að lifa lífinu lifandi og hafa af því gaman.

Þakka ykkur fyrir og Guð blessi ykkur öll. Hátíðinni er slitið.

Ræða dr. Ágústar Einarssonar rektors Háskólans á Bifröst við útskrift 6. júní 2009

Ræða dr. Ágústar Einarssonar rektors Háskólans á Bifröst
við útskrift 6. júní 2009