Háskólinn á Bifröst

Útskrift eru krossgötur. Í dag fagnið þið áfanga í lífi ykkar með fjölskyldum ykkar en nú tekur við ný vegferð. Sum ykkar halda áfram námi, önnur fara beint út í atvinnulífið eða gera eitthvað allt annað. Á krossgötum verða menn að vita hvert þeir vilja fara. Ef það er ekki þekkt skiptir ekki heldur máli hvert er haldið. Þið þekkið ykkar leið vegna þess að þið hafið lært það hér í þessum skóla. Háskólinn á Bifröst og forverar hans hafa í tæpa öld útskrifað forustufólk fyrir íslenskt atvinnulíf og samfélag og mun gera það í mörg ókomin ár.

Það var ákaflega mikil skammsýni að núverandi og fyrrverandi ríkisstjórn skyldu ekki bera gæfu til þess að ákveða að menntun væri besta leiðin til að mæta afleiðingum hrunsins með því að efla háskóla, starf þeirra og frumkvæði, m.a. í nýjum atvinnugreinum sköpunar og tækniþekkingar. Í stað þess þykist sá bestur sem getur rifið mest niður í háskólasamfélagi okkar undir formerkjum sparnaðar. Leið Íslendinga í gegnum hrunið er í gegnum skólakerfið. Því fyrr sem ráðamenn átta sig á þeirri staðreynd því betra.

Íslendingar komust af án innlendra háskóla í 1000 ár af þeim 1100 sem við höfum búið hér. Það að við urðum ein af mest velmegandi þjóðum heims á rúmum eitt hundrað árum er ekki hvað síst skólakerfinu og innlendu háskólastarfi að þakka. Við stöndum nágrannaþjóðunum þó langt að baki hvað varðar opinber framlög til háskóla og nú skal dregist enn meira aftur úr. Lítill metnaður þar og lítil fyrirhyggja og lítil framsýni. Það er auðvelt að rífa niður en erfitt að byggja upp, hvað þá háskólastarf.

Ég tel að ein helsta orsök hrunsins sé fámennið. 320.000 manna þjóð getur varla mannað þá innviði sem þarf í flóknu, nútíma samfélagi sem hefur breyst gífurlega á síðustu 20 árum. Jafnvel þótt við værum 10 sinnum fleiri værum við smáþjóð með marga erfiðleika vegna fámennisins. Þegar bættust við siðleysi, græðgi og glæpamennska nokkurra tuga manna í lykilstöðum í fjármálageiranum þá hrundi hið fámenna samfélag okkar eins og spilaborg.

Ég held að erfiðast verði að vinna úr afleiðingu þessa á félagslega sviðinu, í samskiptum fólks. Við ráðum við efnahagslegu afleiðingarnar á löngum tíma með mikilli lífskjaraskerðingu en hvort okkur tekst að halda okkar fámennu þjóð saman við þetta gífurlega umrót, misskiptingu og vanhæfi er í mínum huga ekki víst.

„Blóðugt er hjarta
þeim er biðja skal
sér í mál hvert matar.“

segir í Hávamálum.

Við verðum að stokka upp okkar stjórnkerfi frá grunni enda er það ekki gamalt og flokkakerfi 20. aldarinnar er nú gjaldþrota. Þjóðin vill breytingar og þarf breytingar. Ég tek undir hugmynd Njarðar P. Njarðvík prófessor emeritus að stofna eigi nýtt lýðveldi með nýrri stjórnarskrá. Aðrar þjóðir hafa farið þessa leið og farnast vel. Ég hef einnig skoðun á því hvernig þetta nýja lýðveldi á vera byggt upp. Ég tel að við eigum að kjósa framkvæmdavaldið í beinni kosningu. Alþingi verður kosið eftir sem áður en verður með þessu alvöru löggjafarþing og virkur eftirlitsaðili með framkvæmdavaldi sem sækir umboð sitt til þjóðarinnar. Með því fengist betra jafnvægi milli þessara grundvallarstoða samfélagsins. Þetta er stjórnkerfi Bandaríkjanna, Frakklands að hluta til og fleiri þjóða.

Þetta voru hugmyndir Bandalags jafnaðarmanna og vinar míns Vilmundar Gylfasonar fyrir 30 árum og þessar hugmyndir eru að mínu mati rétta leiðin. Ég hvet ykkur kæru útskriftarnemar til að hugsa þessi mál vandlega því framtíðin er í ykkar höndum, ekki einungis ykkar framtíð heldur framtíð þessarar þjóðar. Það eru fáar kynslóðir sem fá slíkt verkefni og slíka ábyrgð.

Við hér á Bifröst höfum reynt að skila okkar hlutverki. Skólastarfið hefur gengið vel. Gæði námsins hafa aukist undanfarin ár og ég fullyrði að aldrei hefur starfað við skólann jafn samhentur og góður hópur starfsmanna og nú er. Þetta er einvalalið.

Skólinn var rekinn með hagnaði á síðasta ári og það sem af er þessu ári. Það er góður árangur mitt í öllu þessu umróti. Umsóknir hafa aldrei verið fleiri en voru í fyrra og nemendur aldrei fleiri.

Það voru mörg verkefni sem þurfti að leysa þegar ég kom hingað fyrir þremur og hálfu ári en þau hafa langflest verið leyst farsællega með góðu fólki. Mér er ánægja að segja frá því að samningar eru á lokastigi í deilum um nemendaíbúðir í Sjónarhóli, sem felast m.a. í því að fallið verður frá öllum dómsmálum og skólinn eignast húsin. Þar með á skólinn eða rekstrarfélög hans allt húsnæði hér á Bifröst.

Ég setti mér það markmið að gera þennan skóla að öflugum og góðum háskóla á sérhæfðum sviðum félagsvísinda sem væri mældur á alþjóðavísu og stæðist það mat. Þetta hefur gengið eftir en skólinn fékk árið 2008 viðurkenningu mennta- og menningarmálaráðuneytisins til að starfa sem háskóli á sviði félagsvísinda. Í skýrslu, sem erlendir sérfræðingar unnu á þessu ári, um eftirfylgni þeirrar viðurkenningar kemur fram mikil ánægja með þá þróun sem hefur verið í Háskólanum á Bifröst á síðustu árum. Þetta er fyrir mig frábær vitnisburður um starf mitt og míns fólks og ég fer héðan mjög sáttur og ánægður en einnig með söknuði en þannig eru kaflaskipti. Ég óska nýjum rektor, Magnúsi Árna Magnússyni, velfarnaðar í starfi um leið og ég kveð mitt samstarfsfólk og þakka því gott samstarf. Ég er þess fullviss að hér verður áfram öflugt skólastarf.

Háskólinn á Bifröst er mjög stoltur af ykkur útskriftarnemum en við munum minna ykkur á alla ykkar ævi að þið hafið skuldbindingar við skólann og þetta samfélag. Ég vitnaði hér fyrr í Hávamál en ég vil ljúka þessari síðustu útskriftarræðu minni á því að ég tel við getum leyst öll okkar vandamál ef við vöndum okkur og veljum bestu leiðirnar. Það verður ekki auðvelt en ég hef aldrei sagt að lífið væri auðvelt. Ég á þá sýn að það gerist hér sem segir í Völuspá eftir ragnarök.

„Sér hún upp koma
öðru sinni
jörð úr ægi
iðjagræna.
Falla fossar,
flýgur örn yfir
sá er á fjalli
fiska veiðir.“

Tilvitnun lýkur. Þetta land, fyrri kynslóðir, menningin og tungumálið, hafa gefið okkur mikið. Það er skuldbindingin að vera Íslendingur að skila því heilu til næstu kynslóðar.

Þakka ykkur fyrir og Guð blessi ykkur öll.